Tựa lưng vào núi, mặt hướng ra vịnh Bái Tử Long, đền Cửa Ông là nơi du khách thập phương tìm về mỗi dịp đầu xuân để tưởng nhớ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng – vị tướng nhà Trần từng trấn giữ vùng biển Đông Bắc.
Đền Cửa Ông ở đâu, đi thế nào?
Đền nằm trên một ngọn đồi cao khoảng 100 m thuộc phường Cửa Ông, thành phố Quảng Ninh. Từ trung tâm Hạ Long, bạn đi theo quốc lộ 18 về phía đông bắc khoảng 40 km, qua Cẩm Phả rồi rẽ phải vào đường dẫn lên đền. Nếu nghỉ ở trung tâm Cẩm Phả, chẳng hạn tại khách sạn Hải Yến Luxury, quãng đường chỉ còn khoảng 10 km.

Từ miếu Hoàng Tiết chế đến đền thờ Đức Ông
Trước khi thờ Trần Quốc Tảng, nơi đây chỉ có miếu Hoàng Tiết chế, thờ Hoàng Cần – người địa phương có nhiều công đánh dẹp giặc cướp, được các triều vua phong “Khâm sai Đông Đạo Tiết chế”. Ngày nay ông vẫn được thờ tại đền Trung.
Trần Quốc Tảng (1252–1313), tước Hưng Nhượng Vương, là con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, ông cùng binh sĩ đóng quân ở Cửa Suốt – tên cũ của Cửa Ông – bảo vệ biên giới và vùng biển Đông Bắc.
Tương truyền, sau khi ông mất, người dân thấy ông hiển thánh ở vườn Nhãn (thuộc Cửa Ông ngày nay) nên xin vua Trần Anh Tông cho lập miếu thờ. Theo các tài liệu, miếu được dựng lại thành đền Cửa Ông, thờ Trần Quốc Tảng làm chủ thần, từ đầu thế kỷ XX.

Ba khu đền giữa núi và biển
Quần thể gồm đền Hạ, đền Trung và đền Thượng, xếp theo thế chân vạc từ thấp lên cao, cùng hướng ra vịnh. Trong chiến tranh, đền Trung và đền Hạ bị bom đạn phá hủy; đền Hạ sau đó được dựng lại trên nền cũ, đền Trung được phục dựng trong giai đoạn 2015–2017.
- Đền Hạ: thờ Trung Thiên Long Mẫu.
- Đền Trung: thờ tướng Hoàng Cần.
- Đền Thượng: thờ Đức Ông Trần Quốc Tảng, linh thiêng nhất khu di tích.

Sau lưng đền là dãy núi xanh chạy dài về phía Mông Dương, hai bên có hai quả đồi nhỏ chầu về theo thế “tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ”, trước mặt là vịnh Bái Tử Long – đúng thế “tọa sơn hướng hải”. Năm 2017, đền Cửa Ông được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.

Hơn 30 pho tượng quý trong đền Thượng
Đền thờ khá đầy đủ gia thất Trần Hưng Đạo cùng nhiều tướng lĩnh, công thần nhà Trần. Đền Thượng có hơn 30 pho tượng lớn nhỏ, chạm khắc công phu, sắc nét, bày theo ba lớp:
- Tiền đường: Đỗ Khắc Chung (Trần Khắc Chung), Lê Phụ Trần, Nguyễn Địa Lô…
- Bái đường: Trần Quốc Tảng cùng các tướng Trần Thì Kiến, Hà Đặc, Phạm Ngộ, Trần Khánh Dư…
- Hậu cung: Trần Quốc Tuấn cùng gia thất và các tướng Yết Kiêu, Phạm Ngũ Lão, Đỗ Hành…

Trước đền Thượng là tam quan; bên trái là nhà để khách sắp lễ, bên phải là ngôi chùa, phía sau là lăng Trần Quốc Tảng. Trên quả đồi phía nam, cách đền Thượng chừng 150 m, tượng đồng Đức Ông được an vị từ đầu năm 2018, nhìn thẳng ra vịnh – một điểm ngắm cảnh rất đáng ghé.

Lễ hội đền Cửa Ông
Đền đông khách nhất vào mùa xuân, từ tháng Giêng đến hết tháng Ba âm lịch. Chính hội mùa xuân khai mạc ngày mùng 3 tháng Hai âm lịch; ngoài ra còn có hội mùa thu vào tháng Tám âm lịch. Lễ hội đền Cửa Ông là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2016.
Mở đầu là lễ dâng hương, sau đó là lễ rước bài vị Đức Ông từ đền ra miếu vườn Nhãn – nơi tương truyền ngài hiển thánh – rồi rước trở về, mô phỏng những chuyến tuần du giữ yên vùng biển Đông Bắc của Hưng Nhượng Vương. Lễ hội năm 2026 còn có màn rước trên biển bằng đoàn thuyền.

Phần hội có múa rồng, thi dâng lễ vật như nấu cơm, têm trầu, bày mâm quả, cùng các trò chơi dân gian: cờ bỏi, bịt mắt đập niêu, kéo co, đẩy gậy…

Kinh nghiệm đi lễ
- Đi buổi sáng khi trời trong để ngắm trọn vịnh Bái Tử Long từ trên đồi.
- Ăn mặc lịch sự, kín đáo; mang giày dép thoải mái vì khu di tích trải trên sườn đồi.
- Dịp chính hội rất đông, nên đi sớm và giữ gìn tư trang. Lịch lễ hội mỗi năm do ban quản lý di tích thông báo, hãy xem trước khi đi.
Đến đền Cửa Ông, bạn vừa được ngắm cảnh biển Đông Bắc, vừa thắp nén hương tưởng nhớ vị anh hùng Trần Quốc Tảng và hiểu thêm một nét văn hóa đẹp của vùng đất mỏ.